Những năm qua, công tác bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn Đắk Lắk đã đạt được kết quả tích cực. Nhiều giá trị văn hóa được gìn giữ, nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã hình thành, hoạt động hiệu quả và đi vào chiều sâu, mở ra hướng phát triển du lịch gắn với sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Hằng năm, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch mở nhiều lớp dạy đánh cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc; truyền dạy diễn xướng, hát kể khan; hướng dẫn kỹ thuật trang trí hoa văn truyền thống trên gốm… Các lớp học thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia; từ đó, nhiều câu lạc bộ đánh chiêng, chơi nhạc cụ dân tộc được thành lập, thường xuyên biểu diễn tại những sự kiện văn hóa của địa phương.

Toàn tỉnh hiện có 481 đội chiêng và đội văn nghệ, duy trì sinh hoạt thường xuyên; 3.749 nghệ nhân đang nắm giữ các loại hình di sản, trong đó 1.015 nghệ nhân trẻ đang kế tục và phát huy thực hành văn hóa truyền thống.

Người M'nông Gar trên địa bàn huyện Lắk (cũ) vẫn duy trì, gìn giữ Lễ cúng bến nước

Không những vậy, với tư duy phát triển văn hóa phải là một “thực thể sống”, tạo ra sinh kế bền vững cho người dân, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch còn phối hợp tổ chức nhiều lớp tập huấn, đào tạo kiến thức, kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho người dân các buôn làng có tiềm năng.

Nhiều địa phương cũng đã xây dựng đề án phát triển du lịch cộng đồng với nhiều chính sách ưu đãi, khuyến khích người dân tham gia gìn giữ, khai thác giá trị văn hóa bản địa. Nhờ vậy, một số mô hình du lịch cộng đồng được hình thành và hoạt động đi vào chiều sâu, tiêu biểu như buôn Akô Dhông (phường Buôn Ma Thuột), buôn Jun (xã Liên Sơn Lắk), hay buôn Tơng Jú (phường Ea Kao) đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa ở một số nơi vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Thực tế một bộ phận giới trẻ ngày càng ít mặn mà với văn hóa truyền thống của chính cộng đồng mình. Ở một số buôn làng người Êđê, Dao, H’Mông tại xã Quảng Phú, Ea Kiết…, khi được hỏi về phong tục, nghi lễ dân tộc, không ít bạn trẻ chỉ trả lời hời hợt, thậm chí lúng túng, không nắm được ý nghĩa cốt lõi.

Tại Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Phán ở xã Quảng Phú, trong khi các bậc cao niên dõi theo từng nghi thức với ánh mắt trang nghiêm, tự hào thì không ít gương mặt trẻ chỉ quan sát với vẻ tò mò, như chứng kiến một nghi lễ vừa quen thuộc, vừa xa lạ.

Khi được hỏi về ý nghĩa của lễ cấp sắc, một thanh niên ngập ngừng trả lời: “Em chỉ biết đó là nghi lễ quan trọng với con trai người Dao. Còn sâu xa thế nào thì em không rõ…”. Câu trả lời nhẹ tênh nhưng gợi lên nỗi chạnh lòng về khoảng trống trong sự truyền nối văn hóa.

Du khách trải nghiệm ẩm thực và nghe hát kể khan của người Êđê tại buôn Akô Dhông, phường Buôn Ma Thuột

Cũng thật khó có thể trách người trẻ khi bị cuốn theo nhịp sống hiện đại khiến thời gian dành cho việc tìm hiểu, thực hành các giá trị văn hóa truyền thống ngày càng ít ỏi. Ở chiều ngược lại, “sợi dây” gắn kết giá trị văn hóa truyền thống trong gia đình và cộng đồng cũng đang mỏng dần.

Khi những người kể chuyện cũ đã già, còn lớp kế cận ít mặn mà ngồi xuống lắng nghe thì khoảng trống này là điều khó tránh khỏi. Bởi lẽ, đối với văn hóa truyền thống, điều đáng lo không phải là sự thay đổi mà là sự lãng quên - khi những giá trị văn hóa ấy không được hiểu, được thực hành và truyền nối.

Để bản sắc dân tộc không bị mai một, mỗi người trẻ cần ý thức rõ trách nhiệm gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng mình, nuôi dưỡng niềm tự hào và gắn văn hóa với đời sống hằng ngày. Về phía ngành văn hóa và các địa phương, cần tiếp tục bám sát các chủ trương của Trung ương và của tỉnh, triển khai những cách làm sát thực tiễn hơn, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, tạo sinh kế bền vững, giúp người trẻ có thể “sống được” từ chính nền tảng văn hóa.

Đó cũng chính là cơ sở quan trọng để Đắk Lắk triển khai hiệu quả Đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc gắn với phát triển du lịch, qua đó làm cho bản sắc không chỉ được giữ gìn mà tiếp tục chảy mạnh mẽ trong đời sống đương đại, đặc biệt là trong thế hệ trẻ.

Anh Dũng

https://baodaklak.vn/van-hoa-xa-hoi/202602/de-ban-sac-dan-toc-luon-la-dong-chay-trong-doi-song-tre-48f2186/

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”