Không gian mạng hôm nay, không còn chỉ là nơi trao đổi thông tin, mà đã trở thành một “không gian sống” mới - nơi hình thành nhận thức, cảm xúc và cả căn cước văn hóa của xã hội. Câu hỏi đặt ra không chỉ là chúng ta sử dụng mạng xã hội như thế nào, mà là chúng ta muốn trở thành ai trong không gian ấy...

Đại đoàn kết dân tộc trong thời đại thuật toán

Đại đoàn kết dân tộc từ lâu đã trở thành sức mạnh cốt lõi của xã hội Việt Nam - nguồn năng lượng tinh thần giúp đất nước vượt qua nhiều thử thách lịch sử và gìn giữ bản sắc qua các thời kỳ biến động.

Tinh thần ấy, tiếp tục được Đại hội XIV khẳng định như nền tảng của phát triển bền vững trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, bước vào môi trường số, sự đoàn kết ấy không còn được duy trì một cách tự nhiên như trong không gian cộng đồng truyền thống; nó cần được nuôi dưỡng bằng nội dung tích cực, bằng tinh thần đối thoại văn minh và trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tham gia vào dòng chảy thông tin.

Thuật toán mạng xã hội có xu hướng khuếch đại cảm xúc mạnh, từ niềm tự hào đến sự bức xúc. Điều này mở ra cơ hội lan tỏa những giá trị nhân văn, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ chia rẽ nếu thông tin bị bóp méo hoặc dẫn dắt theo hướng cực đoan.

Không gian số vì thế trở thành “phép thử” đối với năng lực văn hóa của cộng đồng: Liệu chúng ta có thể giữ được tinh thần tương thân tương ái - vốn là cốt cách của người Việt - khi đứng trước những luồng ý kiến trái chiều và những tranh luận gay gắt hay không?

Trong các phát biểu gần đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu chủ động định hướng nhận thức xã hội, coi dư luận xã hội là một “mặt trận mềm” quan trọng góp phần giữ vững ổn định chính trị và củng cố niềm tin của Nhân dân. 

Điều đó cho thấy, không gian mạng không chỉ là nơi trao đổi thông tin, mà là môi trường hình thành ý thức cộng đồng. Trách nhiệm này không chỉ thuộc về các cơ quan truyền thông hay đội ngũ làm công tác tư tưởng, mà còn gắn với mỗi người dùng mạng - những chủ thể trực tiếp tạo ra và lan tỏa nội dung mỗi ngày.

Thực tế cho thấy, những hành động tưởng chừng rất nhỏ lại có sức lan tỏa lớn. Khi một người trẻ kể lại câu chuyện lễ hội truyền thống bằng ngôn ngữ hiện đại, khi một nghệ nhân dân tộc thiểu số giới thiệu làn điệu dân ca qua nền tảng trực tuyến, hay khi một nhà nghiên cứu chia sẻ tư liệu lịch sử bằng hình thức dễ tiếp cận - đó không chỉ là hoạt động cá nhân, mà là những nhịp cầu kết nối cộng đồng, góp phần làm dày thêm sợi dây đại đoàn kết trong không gian số.

Tinh thần Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa đặt ra yêu cầu,xây dựng hệ sinh thái văn hóa lành mạnh, nơi các giá trị tốt đẹp được lan tỏa bền vững. Trong bối cảnh ấy, mỗi nội dung tích cực xuất hiện trên mạng không chỉ là một sản phẩm truyền thông đơn lẻ, mà giống như một “viên gạch” nhỏ góp phần kiến tạo nền tảng văn hóa mới - nền tảng được xây dựng từ sự đồng thuận xã hội, từ bản sắc Việt và từ ý thức trách nhiệm chung của cộng đồng trong kỷ nguyên số.

Từ người dùng đến chủ thể kiến tạo văn hóa số

Sự khác biệt rõ nét nhất giữa văn hóa truyền thống và văn hóa số, nằm ở vai trò của cá nhân. Nếu trước đây, công chúng chủ yếu tiếp nhận thông tin qua những kênh chính thống và không gian cộng đồng, thì hôm nay mỗi người đều có thể trở thành người kể chuyện, người sáng tạo và người lan tỏa giá trị. 

Chính sự chuyển đổi này đặt ra một câu hỏi căn bản cho xã hội: chúng ta đang sử dụng công nghệ để làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt, hay vô tình hòa tan mình vào những trào lưu nhất thời thiếu chiều sâu?

Thực tiễn cho thấy, nhiều tín hiệu tích cực đã và đang hình thành. Những dự án số hóa di sản giúp ký ức văn hóa bước vào đời sống hiện đại; các chiến dịch kể chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ trẻ trung đã đưa quá khứ đến gần hơn với thế hệ mới; hay những diễn đàn thảo luận văn hóa mang tính học thuật nhưng gần gũi công chúng đang góp phần nâng cao chất lượng đối thoại xã hội. 

Những nỗ lực ấy chứng minh rằng, văn hóa Việt không hề đứng ngoài dòng chảy công nghệ, mà có khả năng thích ứng linh hoạt nếu được dẫn dắt bằng tầm nhìn và trách nhiệm cộng đồng.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những thách thức không nhỏ. Tốc độ lan truyền của thông tin khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Một hình ảnh bị cắt ghép, một câu chuyện thiếu kiểm chứng hay một nhận định cảm tính có thể nhanh chóng trở thành “sự thật giả định” nếu được chia sẻ nhiều lần.

Trong bối cảnh đó, năng lực “miễn dịch văn hóa số” - khả năng phân tích, chọn lọc và phản biện thông tin - trở thành kỹ năng sống thiết yếu của công dân thời đại mới, không chỉ để bảo vệ bản thân mà còn để gìn giữ môi trường văn hóa chung.

Không gian số vì thế không đơn thuần là nơi tiêu thụ nội dung, mà là nơi thử thách bản lĩnh văn hóa của xã hội. Khi người dùng biết lựa chọn điều đáng tin, biết phản biện trong tinh thần xây dựng và biết chia sẻ với trách nhiệm cộng đồng, họ đang góp phần kiến tạo một môi trường văn hóa lành mạnh - một nền tảng bền vững hơn bất kỳ chiến dịch truyền thông ngắn hạn nào.

Chính từ những hành động nhỏ nhưng có ý thức ấy, người dùng mạng dần chuyển mình từ vị trí khán giả thụ động trở thành chủ thể kiến tạo văn hóa số mang bản sắc Việt trong kỷ nguyên mới.

Quảng bá hình ảnh Việt Nam: Từ câu chuyện nhỏ đến thông điệp lớn

Trong chiến lược quảng bá hình ảnh quốc gia giai đoạn mới, không gian số đang trở thành “cửa sổ mở” để thế giới nhìn vào Việt Nam bằng những góc nhìn gần gũi và chân thực hơn bao giờ hết. Mỗi câu chuyện đời sống, mỗi sản phẩm sáng tạo mang dấu ấn văn hóa dân tộc khi được lan tỏa đúng cách đều có thể trở thành một “đại sứ mềm”, góp phần định hình hình ảnh quốc gia không bằng những khẩu hiệu lớn, mà bằng chiều sâu văn hóa và cảm xúc xã hội.

Điều làm nên sức hấp dẫn bền bỉ của văn hóa Việt không nằm ở những thông điệp phô trương, mà ở những chi tiết đời thường giản dị: bữa cơm gia đình đậm nghĩa tình, lễ hội vùng cao gắn với ký ức cộng đồng, nụ cười của người lao động hay tinh thần tương trợ giữa những con người xa lạ. Khi những hình ảnh ấy được kể lại bằng ngôn ngữ số - qua một bài viết, một bức ảnh hay một thước phim ngắn - chúng tạo nên một dòng chảy mềm mại nhưng bền bỉ, giúp thế giới cảm nhận một Việt Nam nhân ái, sáng tạo và giàu bản sắc.

Tinh thần Đại hội XIV nhấn mạnh việc phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa trong tiến trình hội nhập quốc tế, coi văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực phát triển. Trong bối cảnh ấy, quảng bá hình ảnh Việt Nam không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan ngoại giao hay truyền thông chuyên nghiệp, mà trở thành hành trình chung của toàn xã hội. 

Mỗi người dùng mạng, bằng cách kể những câu chuyện chân thực về quê hương, về con người và lối sống Việt, đang góp phần viết nên một “hồ sơ văn hóa số” của đất nước - nơi bản sắc dân tộc được lan tỏa ra thế giới bằng sự tự nhiên, gần gũi và đầy sức thuyết phục.

Một câu hỏi mở cho tương lai văn hóa Việt

Không gian số đang từng ngày thay đổi cách chúng ta giao tiếp, học hỏi và lưu giữ ký ức văn hóa. Nhưng tương lai của “mặt trận văn hóa” mới này không nằm ở tốc độ của công nghệ, mà ở lựa chọn của con người - lựa chọn về giá trị, về cách ứng xử và về trách nhiệm khi tham gia vào đời sống số. Công nghệ có thể tạo ra những nền tảng rộng lớn, nhưng chính thái độ văn hóa của xã hội mới quyết định những gì được lan tỏa và những gì sẽ được gìn giữ.

Giữa dòng chảy dữ liệu ngày càng mạnh mẽ, câu hỏi đặt ra không chỉ là chúng ta sử dụng mạng xã hội như thế nào, mà là chúng ta muốn trở thành ai trong không gian ấy. Liệu chúng ta sẽ để thuật toán dẫn dắt cảm xúc cộng đồng theo những làn sóng nhất thời, hay chủ động kiến tạo những giá trị bền vững dựa trên bản sắc Việt? Liệu mỗi bài viết, mỗi hình ảnh được chia sẻ có thể trở thành nhịp cầu nối dài tinh thần đại đoàn kết dân tộc, hay chỉ là những âm thanh thoáng qua giữa biển thông tin?

Có lẽ, câu trả lời không nằm ở những chiến lược vĩ mô xa xôi, mà bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ mỗi ngày: Cách chúng ta kể một câu chuyện, cách chúng ta phản hồi một ý kiến khác biệt, hay cách chúng ta lan tỏa điều tử tế giữa cộng đồng mạng. 

Khi người Việt kể câu chuyện Việt bằng tinh thần nhân ái, trách nhiệm và sáng tạo - đúng như tinh thần Đại hội XIV đề cao sức mạnh nội sinh của văn hóa - không gian số sẽ không chỉ là nơi kết nối dữ liệu, mà trở thành một “không gian văn hóa mới”, nơi hình ảnh Việt Nam lan tỏa ra thế giới không bằng tiếng ồn của dữ liệu, mà bằng chiều sâu bản sắc và sức mạnh đoàn kết của cộng đồng Việt Nam.

Minh Dực

https://dantocphattrien.vietnamnet.vn/khong-gian-so-mat-tran-van-hoa-moi-1772508303849.htm

Nguồn: baodantoc.vn