Rời bản làng miền núi các tỉnh phía Bắc vào Đắk Lắk lập nghiệp, đồng bào Tày, Nùng ở xã Tam Giang vẫn gìn giữ tiếng nói, trang phục, phong tục và những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Trong hành trình ấy, người có uy tín, cán bộ thôn giữ vai trò quan trọng trong việc vận động, kết nối và trao truyền bản sắc văn hóa cho thế hệ trẻ, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Trao truyền từ mỗi gia đình

Nhắc đến làng Quảng Hòa (thuộc thôn Tam Lập, xã Tam Giang) nhiều người ví nơi đây như một Việt Bắc thu nhỏ giữa đại ngàn Tây Nguyên. Sau gần 40 năm rời quê hương Cao Bằng vào sinh sống, lập nghiệp, cộng đồng người Nùng An vẫn gìn giữ nhiều nét văn hóa truyền thống, tạo nên dấu ấn riêng trong đời sống văn hóa địa phương.

Người có uy tín, các bậc cao niên thôn Tam Lập (xã Tam Giang) tích cực tuyên truyền, vận động bà con gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc.

Để những giá trị ấy không bị mai một, gia đình người Nùng An luôn chú trọng gìn giữ tiếng nói, phong tục, tập quán và trao truyền cho con cháu. Những câu chuyện về quê cũ, nếp sinh hoạt của cha ông được kể lại trong mỗi gia đình; các giá trị văn hóa cũng được thực hành trong đời sống thường ngày và những dịp sinh hoạt cộng đồng. Qua đó, thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội, thêm tự hào và có ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc trên quê hương mới.

Nhiều năm qua, ông Mông Thanh Hòn, người từng đảm nhiệm vai trò trưởng thôn Tam Điền (nay là thôn Tam Lập) luôn được bà con tin tưởng. Không chỉ am hiểu phong tục, tập quán và nắm giữ nhiều tri thức văn hóa truyền thống của dân tộc mình, ông còn tích cực vận động người dân cùng gìn giữ những nét đẹp văn hóa của cộng đồng.

Dù xa quê đã lâu, đồng bào Tày, Nùng ở xã Tam Giang vẫn gìn giữ trang phục truyền thống, góp phần lưu truyền bản sắc văn hóa dân tộc qua các thế hệ.

Bằng sự gương mẫu trong gia đình, việc nuôi dạy con cháu và tích cực tham gia các hoạt động chung, ông Hòn chú trọng gìn giữ phong tục tốt đẹp, khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu văn hóa dân tộc. Với những lời khuyên bảo chân tình và sự gần gũi với bà con, ông đã góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mỗi gia đình trong bảo tồn văn hóa, xây dựng tình đoàn kết trong dòng họ và cộng đồng dân cư.

Hiện làng Quảng Hòa vẫn gìn giữ nhiều nét văn hóa đặc trưng của người Nùng An, từ kiến trúc nhà sàn bốn mái, trang phục truyền thống, đến các phong tục, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng. Đặc biệt, làng còn lưu giữ hơn 50 ngôi nhà sàn.

Theo ông Hòn, mỗi ngôi nhà không chỉ là nơi sinh sống mà còn lưu giữ kiến trúc, nếp sinh hoạt và ký ức về hành trình lập nghiệp của cộng đồng. Có thời điểm, một số ngôi nhà sàn làm bằng gỗ quý được hỏi mua với giá từ 2 - 3 tỷ đồng nhưng người dân vẫn nhất quyết không bán. Điều đó cho thấy sự trân trọng của bà con đối với những ngôi nhà gắn bó với lịch sử, đời sống và bản sắc của dân tộc mình.

Với đồng bào Nùng An nơi đây, bảo tồn văn hóa không phải là việc gì xa vời mà bắt đầu từ những điều gần gũi trong mỗi gia đình. Bên cạnh đó, vai trò nêu gương, vận động của người có uy tín và cán bộ thôn đã góp phần đưa việc gìn giữ văn hóa trở thành ý thức tự giác trong cộng đồng. Qua đó, những giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức của người cao tuổi mà còn tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ.

Giữ bản sắc trên quê hương mới

Xã Tam Giang hiện có 21 dân tộc cùng sinh sống, tạo nên đời sống văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Trong bức tranh ấy, cộng đồng Tày, Nùng vẫn nỗ lực gìn giữ những nét văn hóa đặc trưng, đồng thời hòa nhập với đời sống chung, góp phần củng cố tình đoàn kết giữa các dân tộc.

Tái hiện nghi lễ cúng Thổ công của đồng bào Tày, Nùng tại Lễ hội văn hóa dân gian Việt Bắc xã Tam Giang.

Một trong những hoạt động góp phần bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Tày, Nùng là địa phương duy trì việc Lễ hội văn hóa dân gian Việt Bắc vào dịp rằm tháng Giêng hằng năm. Từ năm 2009 đến nay, lễ hội đã trở thành dịp để bà con gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt khối đoàn kết cộng đồng sau một năm lao động, sản xuất. Đồng thời, để giới thiệu những nét văn hóa đặc sắc của vùng đất Tam Giang đến người dân các địa phương và du khách.

“Năm nào đến lễ hội, người dân chúng tôi lại gác mọi công việc để vui chơi bởi đây không chỉ là nơi để những giá trị tưởng như thuộc về quá khứ lại trở nên gần gũi với đời sống hiện tại, giúp bà con thêm gắn bó với cộng đồng mà còn là dịp để thế hệ trẻ có cơ hội hiểu rằng bản sắc dân tộc không mất đi dù có rời xa quê lâu năm”, ông Hoàng Văn Cáng, người dân thôn Tam Lập bày tỏ.

Cộng đồng người Tày, Nùng ở Tam Giang còn duy trì một số nghi lễ truyền thống, trong đó có lễ cúng thổ công. Theo lời kể của những người lớn tuổi, khi đến vùng đất mới lập nghiệp, đồng bào Tày, Nùng đã chọn những khu đất cao ráo để dựng miếu thổ công làm nơi sinh hoạt tín ngưỡng chung. Với bà con, miếu thổ công không chỉ là không gian thờ tự mà còn gắn với ký ức, đời sống tinh thần và sự gắn kết cộng đồng. Vào dịp Tết Cổ truyền, Tết Thanh minh, rằm tháng Bảy âm lịch và những dịp quan trọng, người dân lại tổ chức nghi lễ theo phong tục, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, các vị thần linh và mong ước cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi.

Giã bánh dày tại Lễ hội văn hóa dân gian Việt Bắc, xã Tam Giang, góp phần tái hiện nét đẹp trong đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào Tày, Nùng.

Việc duy trì các nghi lễ, phong tục tốt đẹp tạo cơ hội để các thế hệ hiểu hơn về đời sống tinh thần của cha ông. Trong quá trình đó, người có uy tín và cán bộ thôn tiếp tục phát huy vai trò tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ các giá trị văn hóa tốt đẹp, đồng thời khuyến khích điều chỉnh những tập quán không còn phù hợp với đời sống hiện nay.

Bà La Bế Thủy Trang, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Tam Giang cho biết, thời gian qua, công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, đặc biệt là văn hóa Tày, Nùng luôn được địa phương và người dân quan tâm. Trong đó, người có uy tín, cán bộ thôn phát huy vai trò quan trọng trong tuyên truyền, vận động bà con gìn giữ tiếng nói, trang phục, phong tục và những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.

Trong đời sống mới hôm nay, việc giữ gìn văn hóa Tày, Nùng trên quê hương mới không chỉ là gìn giữ cội nguồn mà còn là cách bồi đắp bản sắc cho các thế hệ mai sau. Khi ý thức bảo tồn trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng, những giá trị truyền thống sẽ tiếp tục được lan tỏa, góp phần làm giàu đời sống văn hóa và thắt chặt tình đoàn kết giữa các dân tộc.

Hoàng Hồng

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây